على غضنفرى

137

مبانى تشيع در منابع تسنن (فارسى)

« هركس يك ماه يا يك روز يا يك ساعت با پيامبر همنشينى داشته باشد و يا وى را ديده باشد ، از اصحاب است . » قاضى ابو بكر محمد بن الطيب نيز مىگويد : لا خلاف بين اهل اللغة فى أن الصحابى مشتق فى الصحبة و أنه ليس مشتقا على قدر مخصوص منها ؛ بل هو جار على كل من صحب قليلا كان أو كثيرا . . . « 1 » « بحثى ميان اهل لغت نيست كه صحابى از صحب گرفته شده و به مقدار معين از همراهى نظر ندارد ؛ بلكه درباره‌ى هركسى كه با پيامبر بوده ، چه كم يا زياد جارى است . » نهايت اينكه انديشمندان اهل سنت ، كسى را صحابى مىدانند كه رسول خدا را در حالى كه به او ايمان آورده ، ديده باشد ؛ اگرچه اين ديدار بسيار كوتاه و حتى ساعتى در روز بوده باشد . براساس چنين برداشتى : همه‌ى كسانى كه با پيامبر همزمان بوده و او را ديده باشند ، صحابى هستند . كاملا روشن است اين تعريف از صحابه ، با منابع لغوى سازگار نيست . آنچه از مجموعه بررسىهاى لغوى برمىآيد ، اين است كه صاحب ، كسى است كه با ديگرى زندگى كند ، يا مطيع او باشد يا با وى نشست و برخاست نمايد ، يا كارى انجام دهد و يا حافظ و نگهبان چيزى باشد . همچنين به كسى كه مذهبى را بپذيرد و اطاعت از دستورهاى آن را به گردن گيرد نيز صاحب گفته مىشود . به همين جهت است كه عرف ، در يك زمان واحد ، اصحاب جعفر صادق و يا اصحاب ابو حنيفه و اصحاب شافعى ، به كار مىبرد . « 2 » علاوه اينكه بنابر تعريفى كه ابن حجر عسقلانى از صحابه ارائه مىدهد ، تمام مسلمانان هم‌زمان رسول خدا صحابه مىباشند ؛ زيرا هيچ‌كس در « مكه » و « طايف » در سال دهم هجرى نمانده بود ، مگر آن‌كه مسلمان شد و با پيامبر در حجة الوداع

--> ( 1 ) - اسد الغابة ، ج 1 ، ص 12 . ( 2 ) - ر . ك : نظرية عدالة الصحابة و مرجعية السياسية فى الاسلام ، ص 28 .